اسرائیلیات، اصطلاحی در علوم اسلامی، به ویژه در زمینه تفسیر و علوم حدیث است و دسته‌ای از روایات و قصص و مفاهیم است که در قرآن و از احادیث نبوی نیست، بلکه از تعالیم و کتب امتهای پیشین به ویژه یهود (بنی اسرائیل) و مسیحیت (نصاری) وارد روایات اسلامی شده‌اند. درآیات قرآن، تغییر در کلام به صورت مغرضانه (که اسرائیلیات نیز از مصادیق آن هستند) از ویژگی‌های کلی یهودیان شمرده شده است.

اسرائیلیات حاصل جریانی است از داستان سرایی، اسطوره پردازی و وجوهی دیگر از تعالیم غیر اسلامی که به ویژه در سده‌های نخست اسلام صورت پذیرفته‌است و بیشتر توسط یهودیان اسلام آورده یا مسلمانانی است که برای تکمیل و رفع برخی ابهامات قصص قرآنی از کتب عهد عتیق یهودیان استفاده نموده‌اند. اگرچه برخی معتقدند که بخش اعظم آن توسط یهودیان مغرضی انجام یافته‌است که به دروغ اظهار مسلمانی نموده اند.

در هر صورت، واسطه انتقال آن اطلاعات به مسلمانان را حِمیَریان یهودی شده و سپس مسلمان شده‌هایی چون کعب الاحبار و عبدالله بن سلام و بیش از همه وهب بن منبه می‌دانند. به این‌گونه موارد یهودی - مسیحی که شامل مباحثی راجع به آفرینش و قصص انبیا است و توسط راویان مسلمان و یهودی به احادیث و تفاسیر و تواریخ راه یافته، «اسرائیلیات» گفته می‌شود که راویان مهم و مشهوری در سطح صحابه و تابعین و اتباع تابعین آن‌ها را روایت کرده‌اند.


ورود اسرائیلیات در احادیث اسلامی  (نمونه اول).

🔹 پیامبر اکرم (ص) فرمود : خداوند آدم را به صورت و شکل خود آفرید !

📘 صحیح بخاری ، صفحه 1554 ، حدیث 6227.

🔸 تورات : پس خدا آدم را به صورت خود آفرید ، او را به صورت خدا آفرید ، ایشان را نر و ماده آفرید.

📙 عهد عتیق ، سفر پیدایش ، باب اول ، آیه 28.

نگاهی به این حدیث از زاویه ای دیگر

نظر شما را به دو حدیث درباره حدیث مذکور که خدا آدم را بر صورت خویش آفرید جلب می کنم : 

🔻 حدیث اول : محمد بن مسلم گفت پرسیدم از امام باقر ، از آنچه روایت کنند که همانا خداوند آفرید آدم را به صورت خود. فرمود آن صورتی است تازه آفریده شده ، برگزیده خدا آن را و اختیار فرمود آن را بر سایر صورت های مختلفه ، پس نسبت داد آن را به سوی خودش ، چنانچه نسبت داد کعبه را به سوی خود و روح را به سوی خود پس فرمود : خانه من و دمیدم در آن از روح خود.


🔻 حدیث دوم : شیخ صدوق در عیون اخبار الرضا به سند خود از حضرت ثامن الحجج نقل فرماید : ﺣﺴﻴﻦ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ می گوید - ﺑﻪ ﺍﻣﺎﻡ ﺭﺿﺎ گفتم : ای فرزند رسول الله ﻣﺮﺩﻡ ﺍﺯ ﺭﺳﻮﻝ ﺧﺪﺍ (ص) ﺭﻭﺍﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺣﻀﺮﺕ ﻓﺮﻣﻮﺩﻧﺪ : ‏ﺧﺪﺍ ﺁﺩﻡ ﺭﺍ ﺑﻪ مانند ﺧﻮﺩ ﺧﻠﻖ کرده است. ﺟﻮﺍﺏ ﺩﺍﺩ : ﺧﺪﺍ ﺑﻜﺸﺪ آنها ﺭﺍ ! ﺍﻳﺸﺎﻥ ﺍﻭﻝ ﺭﻭﺍﻳﺖ ﺭﺍ ﺣﺬﻑ ﻛﺮﺩﻩﺍﻧﺪ. ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﺑﻪ ﺩﻭ ﻧﻔﺮ ، ﻛﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺭﺍ ﺳﺐّ میﻛﺮﺩﻧﺪ ، ﮔﺬر کردند ﻭ ﺷﻨﻴﺪﻧﺪ ﻛﻪ یکی ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ دوستش میﮔﻔﺖ : ﺧﺪﺍ ﺯﺷﺖ ﻛﻨﺪ چهره ات ﺭﺍ ﻭ چهره هر آن کسی که مانند توست. ﺭﺳﻮﻝ ﺧﺪﺍ ﻓﺮﻣﻮﺩﻧﺪ : ﺍی ﺑﻨﺪﻩ ﺧﺪﺍ ، ﺍﻳﻦ حرف ﺭﺍ ﺑﻪ ﺑﺮﺍﺩﺭﺕ ﻧﮕﻮ؛ ﺯﻳﺮﺍ ﺧﺪﺍ ﺁﺩﻡ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺍﻭ ﺧﻠﻖ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ (یعنی این فحش به تمام انسانها برمیگردد).


🔸 ظاهراً این دو حدیث با یکدیگر در تضاد هستند چون امام باقر (ع) حدیث را تصدیق کرده و ضمیر در «صورته» را به الله بازگردانده اما امام رضا حدیث را مقطوع دانسته و ضمیر در «صورته» را به آدم بازگردانده است. 

🔸 به هر حال بعید نیست حدیث «ان الله خلق آدم علی صورته» حدیثی جعلی باشد یا حدیثی مقطوع باشد و ابوهریره هم از همان کسانی باشد که اول روایت را عمدا حذف کرد تا کفریات آیین یهود را وارد آیین اسلام کند زیرا ابوهریره دانش آموخته علمای یهودی به ظاهر مسلمان شده مانند کعب الاحبار ، وهب بن منبه و عبد الله بن سلام بود تا جایی که ذهبی در شذرات الحفاظ ، آنجا که شرح حال ابوهریره را می نگارد ، از قول کعب الاحبار آورده که او گفت : «کسی را چون ابو هریره ندیدم که تورات نخوانده باشد اما داناتر از هر کسی به محتوای آن باشد». و الله اعلم.


🔻 ورود اسرائیلیات در احادیث اسلامی  (نمونه دوم).

🔹 عمر بن خطاب می گوید : هنگامی که خدا بر روی کرسی نشست ناله ای از کرسی شنیده شد مانند ناله ی بچه شتر !

📘 کتاب السنه ، جلد 2 ، صفحه 454.

🔸 تورات : به این پیغام خداوند نیز گوش بده ، خداوند را دیدم که بر تخت خود نشسته بود !

📙 عهد عتیق ، کتاب اول پادشاهان ، باب 22 ، آیه 19.

🔸 تورات : او بر تخت مقدس خود نشسته است.

📙 عهد عتیق ، مزمور 47 ، آیه 9.